७–८ घण्टा सुत्दा पनि बिहान थकान र आलस्य हुन्छ? यस्ता हुन सक्छन् कारण
बिहान निद्राबाट ब्युँझिएपछि ओछ्यान छोड्न मन नलाग्ने, बारम्बार अलार्म बन्द गरेर फेरि सुत्न खोज्ने वा पर्याप्त निद्रापछि पनि टाउको भारी हुने समस्या धेरैले अनुभव गर्छन्। तर सातदेखि आठ घण्टा सुतेपछि पनि नियमित रूपमा थकान, सुस्ती र ऊर्जाको कमी महसुस भइरहन्छ भने यसलाई बेवास्ता गर्नुहुँदैन।
लामो समयसम्म बसेर काम गर्ने, मोबाइल तथा अन्य स्क्रिनमा धेरै समय बिताउने, शारीरिक गतिविधि कम गर्ने र तनाव व्यवस्थापनका लागि धूमपान वा मदिरामा निर्भर हुने बानीले निद्रा र स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छन्।
यस्ता समस्याबाट बच्न निद्राको गुणस्तर, खानपान, पानीको मात्रा, शारीरिक सक्रियता र मानसिक स्वास्थ्यमा ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।
निद्राको गुणस्तर राम्रो छ त?
आठ घण्टा सुतेकै आधारमा शरीरले पर्याप्त आराम पाएको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। सुत्ने कोठामा हल्ला हुनु, असहज ओछ्यान, अनियमित समयमा सुत्ने बानी, सुत्नुअघि क्याफिनयुक्त पेय पदार्थ सेवन गर्ने र मोबाइल चलाउनेजस्ता कारणले निद्रामा बाधा पुर्याउन सक्छन्।
त्यसैले नियमित समयमा सुत्ने र उठ्ने, शान्त तथा आरामदायी वातावरण बनाउने र सुत्नुअघि स्क्रिनको प्रयोग घटाउने बानी अपनाउनुपर्छ।
शरीरमा पानीको कमी त छैन?
शरीरमा पर्याप्त पानी नहुँदा थकान, कमजोरी र ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ हुन सक्छ। गर्मी, धेरै पसिना आउने अवस्था, पर्याप्त तरल पदार्थ नपिउने वा केही स्वास्थ्य समस्याले शरीरमा पानीको कमी गराउन सक्छन्।
पिसाबको रङ गाढा हुनु पनि पानीको कमीको सङ्केत हुन सक्छ। दिनभरि नियमित रूपमा पानी पिउने र शरीरको आवश्यकताअनुसार तरल पदार्थ सेवन गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।
पोषणको कमीले पनि थकान बढाउन सक्छ
असन्तुलित खानपानका कारण शरीरले आवश्यक पोषक तत्त्व नपाउँदा कमजोरी र ऊर्जाको कमी महसुस हुन सक्छ। विशेषगरी भिटामिन बी१२, भिटामिन डी वा आइरनको कमीले थकान निम्त्याउन सक्छ।
त्यसैले फलफूल, सागसब्जी, दाल, गेडागुडी, अन्न तथा आवश्यकताअनुसार अन्य पौष्टिक खाद्य पदार्थ समावेश गरी सन्तुलित आहार लिनुपर्छ। पोषणको कमीको शङ्का भएमा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार परीक्षण गराउनु उपयुक्त हुन्छ।
शारीरिक सक्रियताको कमी पनि कारण हुन सक्छ
नियमित शारीरिक गतिविधिले निद्राको गुणस्तर र समग्र स्वास्थ्य सुधार्न मद्दत गर्छ। लामो समयसम्म निष्क्रिय रहने बानीले दिनभरि सुस्ती महसुस हुन सक्छ।
स्वास्थ्य अवस्थाले अनुमति दिएमा सातामा कम्तीमा १५० मिनेट मध्यम तीव्रताको शारीरिक गतिविधि गर्ने लक्ष्य राख्न सकिन्छ। हिँड्ने, योग गर्ने र दैनिक काममा सक्रिय रहने बानी उपयोगी हुन्छ।
तनावले निद्रामा पार्न सक्छ असर
लामो समयसम्म तनावमा रहँदा निदाउन कठिन हुने, राति पटकपटक ब्युँझिने वा बिहान उठ्दा आराम महसुस नहुने समस्या हुन सक्छ।
हिँडडुल गर्ने, सङ्गीत सुन्ने, ध्यान गर्ने र आफूलाई मन पर्ने गतिविधिमा समय दिने उपायले तनाव व्यवस्थापनमा सहयोग गर्न सक्छन्। तनाव लामो समयसम्म कायम रहेमा विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुपर्छ।
थकानलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता नगर्नुहोस्
नियमित थकान केवल व्यस्त दिनचर्या वा कम निद्राका कारण मात्र नहुन सक्छ। रक्तअल्पता, थाइराइडसम्बन्धी समस्या, मधुमेह, मिर्गौलासम्बन्धी रोग तथा अन्य स्वास्थ्य अवस्थाले पनि थकान गराउन सक्छन्। निद्रासम्बन्धी समस्या, केही औषधिको प्रभाव र मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी अवस्थाले समेत यस्तो समस्या निम्त्याउन सक्छन्।
महिलामा रजोनिवृत्तिको समयमा हुने हर्मोनसम्बन्धी परिवर्तन र निद्रामा आउने गडबडीले पनि थकान बढाउन सक्छ।
बिहानको सुस्ती घटाउन अपनाउनुहोस् यी बानी
– सुत्ने र उठ्ने समय नियमित बनाउने।
– सुत्नुअघि मोबाइल तथा अन्य स्क्रिनको प्रयोग घटाउने।
– सन्तुलित आहार खाने र पर्याप्त पानी पिउने।
– दैनिक हिँडडुल तथा नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने।
– तनाव व्यवस्थापनका लागि ध्यान, योग वा मन पर्ने गतिविधिमा सहभागी हुने।
– पर्याप्त निद्रापछि पनि लामो समयसम्म थकान, अत्यधिक निद्रा वा कमजोरी भइरहेमा चिकित्सकसँग परामर्श लिने।
पर्याप्त निद्रापछि पनि थकान निरन्तर रहन्छ वा दैनिक कामकाजमा असर पर्छ भने त्यसलाई सामान्य आलस्य मात्र ठान्नुहुँदैन। कारण पहिचान गरी समयमै उचित सल्लाह र उपचार लिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
