होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने इरानको घोषणा, अमेरिका–इरान तनाव थप चर्कियो

काठमाडौं, २८ असार — विश्व व्यापारका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिने स्ट्रेट अफ होर्मुज अनिश्चितकालका लागि बन्द गरिएको इरानको घोषणापछि अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तथा कूटनीतिक तनाव थप तीव्र बनेको छ। यसैबीच अमेरिकाले इरानमाथि नयाँ चरणको हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ भने इरानले त्यसको कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएको छ।

अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (सेन्टकम)का अनुसार साइप्रसको झण्डा बोकेको एक व्यापारिक जहाजमाथि इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी)ले आक्रमण गरेपछि अमेरिकाले यस साताको तेस्रो सैन्य कारबाही सञ्चालन गरेको हो।

अमेरिकी पक्षले उक्त आक्रमणबाट जहाजको इन्जिन कक्षमा गम्भीर क्षति पुगेको, जहाज सञ्चालन गर्न नसकिने अवस्था सिर्जना भएको तथा चालकदलका एक सदस्य बेपत्ता भएको दाबी गरेको छ।

अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले सामाजिक सञ्जालमार्फत इरानले गलत निर्णय गरेको टिप्पणी गर्दै त्यसको परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्।

उता, इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले आईआरजीसीले अर्को सूचना नआएसम्मका लागि होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गरिएको जनाएको छ। इरानका अनुसार निर्धारित समुद्री मार्ग उल्लंघन गरेको जहाजलाई पटक–पटक चेतावनी दिँदा पनि बेवास्ता गरेपछि नौसैनिक क्रुज मिसाइल प्रहार गरिएको थियो।

आईआरजीसीले जहाजलाई नियन्त्रणमा लिन चेतावनीस्वरूप गोलीसमेत चलाइएको दाबी गर्दै अमेरिकाले कुनै सैन्य हस्तक्षेप गरे खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डालाई समेत निशाना बनाइने चेतावनी दिएको छ।

यसअघि ओमानको समुद्री क्षेत्रमा सञ्चालित तीन व्यापारिक तेल ट्यांकरमाथिको आक्रमणपछि अमेरिकाले इरानमाथि गरेको सैन्य कारबाहीमा १७ जनाको मृत्यु र ११५ जना घाइते भएको इरानी अधिकारीहरूको दाबी छ। त्यसको प्रत्युत्तरमा इरानले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी साझेदार मुलुकहरूलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेको जनाएको छ।

घटनाक्रमपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युद्धविराम समाप्त भएको घोषणा गरे पनि कूटनीतिक संवाद जारी रहने र मध्यस्थकर्तामार्फत वार्ता पुनः सुरु गर्ने प्रयास भइरहेको बताएका छन्।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार इरानले मध्यस्थकर्तामार्फत व्यापारिक ट्यांकरमाथिको आक्रमण भूलवश भएको सन्देश अमेरिकासम्म पुर्‍याएको दाबी गरिएको छ। यद्यपि यसबारे आधिकारिक पुष्टि हुन बाँकी छ।

यसैबीच अमेरिकाले होर्मुज जलडमरूमध्य अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आवतजावतका लागि खुला रहने प्रतिबद्धता सार्वजनिक गर्न र व्यापारिक जहाजमाथिका आक्रमण रोक्न इरानसँग आग्रह गरेको जनाएको छ।

तनावकै बीच इरानका सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह मोज्तबा खामेनीले नेतृत्व सम्हालेपछि पहिलो सार्वजनिक सम्बोधन गर्दै अमेरिका र इजरायलविरुद्ध प्रतिशोधको चेतावनी दिएका छन्। उनले युद्धमा ज्यान गुमाएकाहरूको रगतको बदला लिइने बताएका छन्।

उता, पूर्वसर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनीको अन्त्येष्टिका क्रममा अमेरिकाविरोधी नाराबाजी भएको र त्यसको प्रतिक्रिया दिँदै राष्ट्रपति ट्रम्पले आफूविरुद्ध कुनै पनि आक्रमणको प्रयास भए इरानमाथि विनाशकारी जवाफ दिइने चेतावनी दिएका छन्।

यसबीच केही अमेरिकी सञ्चारमाध्यमले इरानले ट्रम्पमाथि आक्रमणको योजना बनाएको गोप्य सूचना इजरायलले अमेरिकालाई उपलब्ध गराएको दाबी गरेका छन्। तर उक्त दाबीको स्वतन्त्र पुष्टि भने हुन सकेको छैन।

-बीबीसीबाट